در انتظار رؤیت ‏خورشید

۱۹ بهمن ۱۳۸۶

فرهنگ کوثر – شماره بیست و یک
ولادت
بامداد جمعه، پانزدهم شعبان ۲۵۵ هجرى قمرى، دوازدهمین اختر آسمان امامت و ولایت‏حجة بن‏الحسن المهدى(عج) در خانه امام عسکرى(ع) در شهر «سامرا» دیده به جهان گشود. مادرش نرجس، ریحانه، سوسن و صیقل خوانده مى‏شد. آن یادگار الهى حجت، قائم، خلف صالح، صاحب الزمان و بقیة‏الله لقب گرفته است و مشهورترین لقبش حضرت «مهدى‏» است.

این مولود مسعود دو غیبت دارد؛ نخست غیبت صغرى، که‏۶۹ سال طول کشید و بعد از شهادت امام عسکرى(ع) در سال ۲۶۰ه .ق (زمان‏۶ سالگى حضرت) آغاز شد و تا سال‏۳۲۹ه .ق (زمان درگذشت آخرین نایب خاصش «على بن‏محمد سیمرى‏») ادامه یافت. پس از آن، غیبت کبرى آغاز شد که از سال‏۳۲۹ه .ق تا کنون استمرار یافته است و پایانش بر کسى جز خداوند آشکار نیست.

امیرمؤمنان(ع) فرمود: [امام] غایب ما دو غیبت‏خواهد داشت که یکى طولانى‏تر از دیگرى است. در دوران غیبت او، تنها کسانى در اعتقاد به امامتش پایدار مى‏مانند که داراى یقینى استوار و معرفتى کامل باشند.

در انتظار مهدى(ع)
از باورهاى عمومى جهان اسلام، به ویژه جامعه تشیع، اعتقاد به مهدویت و آمدن مصلحى بزرگ است. آن که تلاشهاى شبانه‏روزى دیگر مصلحان و مشعلداران هدایت را به ثمر مى‏رساند و انسان گرفتار کج‏رویها و دلخوشى‏هاى زودگذر و اضطراب و دودلى و حیرت را نجات مى‏بخشد. به راستى انتظار وجود چنین نجات‏بخشى دلهاى مرده را زنده مى‏کند و مردم را از نومیدى، که بزرگترین مشکل روانى قرن معاصر است، رها مى‏سازد. پیامبر گرامى اسلام چنین انتظار مثبت و سازنده‏اى را عبادت و بندگى خداوند سبحان برشمرده، مى‏فرماید:
افضل اعمال امتى انتظار فرج الله – عزوجل-; برترین و والاترین کارهاى امت من داشتن امید و تلاش در راستاى فرج الهى است.

و امیرمؤمنان على بن‏ابى‏طالب(ع) نیز فرموده:
انتظروا الفرج و لاتیاسوا من روح الله فان احب الاعمال الى الله – عزوجل – انتظار الفرج; شما امیدوار فرج و گشایش الهى باشید و از کمکهاى خداوند نومید نگردید؛ همانا برترین اعمال در نزد خالق یکتا انتظار فرج است.

انتظار در امتهاى گذشته
پیامبران گذشته در میان امتهاى خویش از اصلاح اساسى و اجراى عدالت همگانى سخن مى‏گفتند و وعده ظهور مصلح بزرگ به پیروان خود مى‏دادند. آنها خود با تمام توان در این راستا مى‏کوشیدند; قربانیان و شهداى فراوانى تقدیم مى‏داشتند؛ در جهت اصلاح جوامع گرفتاریهاى بسیار تحمل مى‏کردند; ولى اصلاح فراگیر و جهان شمول تحقق پیدا نکرد.

ابراهیم خلیل الرحمان(ع)، بعد از طوفان نوح، به ارشاد و تبلیغ پرداخت تا بسیارى از افراد پاک مجذوب وى گشتند و سر تسلیم فرود آوردند. او با نمرودیان درافتاد و رنجهاى بسیار تحمل کرد; ولى نمرود (حمورابى)، با منحرف ساختن مردم، ساختن بهشت و دوزخ و سوق دادن مردم به سوى مادیت، افکار شیطانى خود را گسترش داد; در نهایت‏سد راه شد و عدالت عمومى تحقق پیدا نکرد و باز آن وعده ابراهیم(ع) اجرا نشده باقى ماند. موسى پیامبر(ع) با تلاش قوم خویش را از دست فرعون نجات داد ولى به پیروزى جهانى نرسید. عیسى(ع) تلاش فراوان کرد ولى در نهایت او را به دار آویختند تا فریاد عدالت‏خواهى‏اش خاموش شود و خود به چپاول سرمایه‏هاى مادى و معنوى مردم بپردازند. البته خداوند سبحان عیسى(ع) را از شر آنان محفوظ داشت و براى روز دیگر، که همان وقت ظهور است، به آسمان برد. او از آسمان فرود مى‏آید و پشت‏سر حضرت مهدى قرار مى‏گیرد.

قرآن مى‏گوید:
«و قولهم انا قتلنا المسیح عیسى بن‏مریم رسول الله و ما قتلوه و ما صلبوه و لکن شبه لهم … و ما قتلوه یقینا، بل رفعه الله الیه و کان الله عزیزا حکیما» ؛ گفتار [دروغ] آنان که گفتند: ما مسیح «عیسى بن‏مریم‏» رسول خدا را کشتیم در صورتى که او را نکشتند و نه به دار آویختند، بلکه امر بر آنان مشتبه گردید … به یقین، آنان عیسى(ع) را نکشتند، بلکه خداوند او را به سوى خود بالا برد و پیوسته خداوند بر هر کارى مقتدر است و اعمالش از روى حکمت.

علامه طباطبایى، در تفسیر آیه فوق مى‏نویسد: در اینکه عیسى بن‏مریم به هنگام ظهور مهدى(ع) فرود خواهد آمد و پشت‏سر او نماز خواهد گزارد، احادیث و روایات بسیارى، از طریق اهل سنت و شیعه، از پیامبر و ائمه اهل بیت (علیهم السلام) نقل شده که یقین‏آور است و جایى براى تردید باقى نمى‏گذارد.

پس انبیا و امتهاى پیشین در انتظار مصلحى بزرگ و نجات‏بخشى جهانى به سر مى‏بردند تا زحمات پیامبران (علیهم السلام) را به ثمر رساند و آن امرى حتمى است.

انواع انتظار
باید اذعان کرد که بشر، بر اساس طبیعت‏خویش، در پى تحقق عدالت عمومى است تا همه گروههاى جامعه از ستمگرى و استبداد و محرومیت‏خویش و دیگران رها گردند. جهت تحقق این وعده الهى دو گونه انتظار دیده مى‏شود:

الف) انتظار مخرب
بعضى از افراد جامعه چنین مى‏اندیشند که باید دست روى دست گذارند و براى نابودى ستم و استبداد هیچ فعالیتى انجام ندهند و خطرى را به جان نخرند; زیرا تحول و دگرگونى جامعه یا نابودى افراد فاسد، بر عهده دیگران است. آنان باید چشم انتظار بنشینند تا قدرتى غیبى همه چیز را دگرگون کند و زمینه بهره‏بردارى از نعمتهاى الهى را براى آنان فراهم سازد. این گونه انتظار را انتظار مخرب مى‏نامند؛ زیرا زمینه را براى فساد بیشتر تبهکاران و مفسدان فراهم مى‏سازد و بى‏تردید استکبار و مکتبهاى الحاد و مادى همواره مبلغ و ناشر آن بوده‏اند. متاسفانه گاه این طرز فکر ادرست‏به حساب باورهاى دینى گذاشته مى‏شود. در این نوع انتظار، گناه هم فال است و هم تماشا؛ هم لذت و کامجویى است و هم کمک به انقلاب مقدس نهایى؛ زیرا اینان فکر مى‏کنند تا فساد همه جا را فرا نگیرد آن مصلح قیام نمى‏کند.

در ره دوست‏به هر حیله رهى باید کرد / طاعت از دست نیاید گنهى باید کرد

اینان هر حرکت اصلاح‏طلبانه‏اى را محکوم به شکست مى‏دانند و به هیچ تحول و حرکتى کمک نمى‏کنند و به همه حرکتها با بدبینى مى‏نگرند. این نوع برداشت از انتظار و مهدویت، جز تعطیلى احکام و حدود الهى و گسترش فساد به وسیله مستکبران دستاوردى ندارد.

ب) انتظار سازنده و پویا
سازندگى و پویایى جهت‏بهتر زیستن از آرمانهاى جوامع اسلامى است. در مکتب ارزشمند اسلام، آن که دو روزش مساوى باشد و در مقایسه به گذشته خود رشد و تکاملى نداشته باشد، مغبون و زیانکار شمرده شده است و آن کس که امروزش از دیروز بدتر باشد، ملعون و طرد شده است. علاوه بر این، معصومان پاک گفته‏اند: آن که پرونده عملش چنان باشد که آینده خود را از گذشته بهتر نبیند، مرگ برایش از زندگى سزاوارتر و بهتر است.

منتظران واقعى، چنانچه در زمان یبت‏به فرمان رهبران راستین خود گوش فرا دهند، باید از هیچ تلاشى در راستاى اصلاح جامعه کوتاهى نکنند، بلکه هر خطرى را به جان بخرند تا صلاح و سعادت تحقق یابد و زمینه ظهور آن نجات‏بخش فراهم گردد.

در انتظار سازنده چنانچه مؤمنان تلاشى پى‏گیر در اصلاح جامعه نداشته باشند و با زشتیها و منکرات مبارزه نکنند، منتظر شمرده نمى‏شوند. در این نوع انتظار، جامعه آمادگى ویژه‏اى دارد; در هر حال خود را در خدمت مصلحى بزرگ مى‏بیند و آماده است‏با تلاش صادقانه جامعه بشرى را متحول کند و با رهبرى آن نجات‏بخش، عدل و انصاف را بر سرنوشت همه انسانها حاکم گرداند.

مفضل بن‏عمر، که از شاگردان امام صادق(ع) بود، مى‏گوید: خدمت آن حضرت بودیم، سخن از انتظار و آمادگى و پذیرش نجات‏بخش الهى، که از فرزندان رسول خدا(ص) است، به میان آمد. آن حضرت فرمود:
من مات منتظرا لهذا الامر کان کمن کان مع القائم فى فسطاطه لا بل کان بمنزلة الضارب بین یدى رسول الله(ص) بالسیف ؛ آن که در انتظار فرج به سر برد و با حال آمادگى براى ظهور قائم و مصلح کل از دنیا رود وضعیت او مانند کسى است که در خیمه فرماندهى آن نجات‏بخش جهت اصلاح جامعه به سر مى‏برد و گوش به فرمان است.

سپس امام صادق(ع) فرمود: بلکه بالاتر، او همانند کسى است که شمشیر در دست دارد و در راه خدا در رکاب رسول خدا(ص) جهت اصلاح جامعه و نشر اسلام حقیقى جهاد مى‏کند.

مصلح بزرگ در کتابهاى آسمانى
ظهور مهدى موعود(ع) از نعمتهاى بزرگ الهى است که خداوند به وسیله آن بر مردم و مستضعفان جهان منت گذاشته و اراده کرده آنان را سرورى و آقایى دهد. قرآن مى‏گویدم‏«و لقد کتبنا فى الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادى الصالحون‏»
و ما، بعد از تورات، در زبور داود نوشتیم [در کتابهاى انبیا گذشته وعده دادیم]که بندگان نیکوکار من زمین را به ارث مى‏برند و در آن حکومت‏خواهند کرد.

در کتابهاى تفسیرى آمده است: این وعده الهى، در همه کتابهاى آسمانى است و مراد از «صالحین‏» قائم آل محمد، مهدى موعود(ع) و یاران اویند.

علامه مجلسى(ره) در بحارالانوار توضیح مى‏دهد: بعد از اینکه در همه کتابهاى آسمانى پیامبران وعده خود را نوشتیم، در قرآن نیز وعده خویش را تکرار کردیم.
سپس مى‏نویسد: مقصود از «ذکر» تورات است و بعضى از مفسران بر این باورند که مراد از «زبور» همه کتابهاى آسمانى است.

در کتاب انجیل و تورات، در موارد مختلف از ظهور مصلح بزرگ سخن به میان آمده است که اشاره به نمونه‏هایى از آن سودمند مى‏نماید:

الف) در عهد جدید چنین مى‏خوانیم: «او پسرى خواهد زایید که نامش را «یسوع‏» «عیسى‏» مى‏گذارد. آن فرزند مت‏خویش را از گناهانشان رهایى مى‏بخشد.»

ب) در انجیل یوحنا چنین آمده است: «زیرا در حقیقت‏شنیده‏ایم که او «مسیح‏» نجات‏دهنه عالم است.»

ج) در انجیل لوقا، به صورت عموم در باره نجات‏بخش و انتظار آن، چنین مى‏نویسد:
«پس خود را حفظ کنید، مبادا دلها از پرخورى و مستى و اندیشه‏هاى دنیوى سنگین گردد.»
«و آن روز ناگهان بر شما آید، زیرا مثل دامى بر جمیع سکنه تمام روى زمین خواهد آمد.»
«پس در هر وقت دعا کرده و بیدار باشید تا شایسته آن شوید که از جمیع این چیزهایى که در زمین به وقوع خواهد پیوست نجات یابید و در حضور پسران ایشان بایستید.»

د) در عهد قدیم (تورات) راجع به امنیت کامل براى همه موجودات آمده است:
«در آن روز به جهت ایشان با حیوانات صحرا و مرغان هوا و حشرات زمین عهد خواهم بست و کمان و شمشیر و جنگ را از زمین خواهم شکست و ایشان را به امنیت‏خواهم رسانید و بعد خواب، همراه با آرامش خواهند کرد.»

هـ) و نیز در باره نجات مستضعفان و ظهور مصلح بزرگ آمده است:
«هر که تا انتها صبر کند، نجات یابد.»
«زیرا شما را صبر لازم است تا اراده خداى را به جاى آورده و وعده او را بیابید»
«زیرا بعد از اندک زمانى آن آینده خواهد آمد و تاخیر نخواهد داشت.»